جراح پلاستیک و زیبائی

تزریق بوتاکس

تزریق بوتاکس

تزریق بوتاکس در دسته روشهای جوانسازی چهره قرار میگیرد و از بدو ، با جایگزینی برخی روشهای تهاجمی جوانسازی صورت نظیر جراحی لیفتینگ پیشانی یا گیجگاه ، انقلاب بزرگی را در کاهش و رفع چین و چروکهای ناشی از انقباض عضلات صورت سبب گردیده است . اما بعلت ایجاد تصویری اشتباه از عملکرد و موارد استفاده از آن ، خواسته ها و انتظارات مراجعین از تزریق بوتاکس بعضا غیرمعقول میباشد.

تزریق بوتاکس

بوتاکس ، نحوه عملکرد و موارد استفاده از آن :

واژه عامیانه  Botox  که خود به تنهائی بیانگر محلولی جهت رفع چروک در صورت میباشد ، همانند واژه های  Xeomin ،  Vistabel ،   Dysportو غیره صرفا نامی تجاری است و ماده فعال همه این محصولات سمی بنام   Clostridium Botulinum از نوع A  بوده که از باکتری ای که معمولا باعث مسمومیتهای غذائی میشود استخراج شده و جهت مصارف پزشکی استاندارد گردیده است . در نتیجه ، بعنوان یک سم و بر خلاف زهر که میتواند پاد زهر داشته باشد تا عملکرد آن را معکوس کند ، هیچ فراورده ای موجود نیست که بتواند عملکرد بوتاکس را پس از تزریق معکوس یا خنثی سازد . در نتیجه ، هر آنچه نتیجه تزریق باشد فقط با گذشت زمان از بین میرود .

این فراورده بطور پودری منجمد ساخته شده و هر گونه اختلال در زنجیره انجماد آن ، از موقع تولید تا موقع رقیق سازی جهت تزریق فوری ، موجب خنثی شدن و از بین رفتن قابلیت عملکرد ماده فعال آن میگردد .

اثراین سم صرفا بروز فلجی ای موقت در عضلات نواحی تزریق شده از طریق قطع اتصالات بین انشعابات عصبی و عضلات تحت تحریک آنان بوده و طبیعتا در صورت چسبندگی این عضلات به پوست ( مثل ناحیه  پیشانی ) ، نتیجه تزریق به رفع چین و چروکهای سطحی پوست می انجامد .

در نتیجه ، بوتاکس در رفع چین و چروکهائی که عللی غیر از انتقال انقباضات عضلانی به پوست دارند ناتوان است . از جمله این علل میتوان افتادگی پوست ، ازدیاد موضعی و جمع شدگی پوست ، کاهش حجم زیر پوست ، شکستگی بافت عمیق و پیری پوست ، و همچنین خطوط مادر زادی را نام برد.

لذا ، بر خلاف استنباط برخی ، استفاده از بوتاکس نه جنبه رقابت بلکه جنبه تکمیلی نسبت به برخی دیگر از روشهای جوانسازی چهره نظیر تزریق ژل ، تزریق چربی ، جراحی پلکها ، جراحی لیفتینگ صورت و غیره را دارد ، و تنها پزشک متخصصی که صلاحیت انجام تمامی این روشها را داشته باشد میتواند گزینه ای یا ترکیبی از این گزینه ها را بطور بهینه و جامع  پیشنهاد کند .

لازم به تأکید است که اگر بتوان به حق از تزریق بوتاکس انتظار رفع چین وچروک پیشانی را داشت ، به هیچ وجه نمیتوان از آن توقع لیفتینگ پیشانی و بالابری ابروها یا ناحیه ای از صورت را نمود .

هدف از تزریق بوتاکس صریحا و عمدتا بدست آوردن پیشانی ای صاف ، چهره ای  آسوده ، غیر مضطرب و عاری از اخم ( بطرف بالا یا بطرف پائین ) با ابروهائی سر جای طبیعی خود همراه با انعکاس نوری بهبود یافته و دلپذیرتر در نواحی بالای چهره است . هر گونه توقعی دیگر از این روش جوانسازی چهره غیر معقول میباشد.

تزریق بوتاکس

علاوه بر کاربرد جوانسازی ناحیه بالای صورت ، از بوتاکس در برخی موارد درمانی یا زیبائی دیگر نیز استفاده میگردد که عبارتند از :

  • رفع انقباضات اتوماتیک و غیر عمدی پلکها ( بلفاروسپاسم )
  • رفع تعریق مفرط نواحی زیر بغل ، کف دست و کف پا
  • رفع گردن دردهای با منشا عضلانی و یا سردردهای میگرنی
  • موارد استثنائی دیگری نظیر کاهش چروکهای جلوی گردن و بالای سینه ها ( ‌ناحیه دکلته ) ، قرینه سازی صورت در موارد فلجی یک طرفه ، جابجائی ( عمدتا بالا بری ) گوشه لبها و تغییر بردار لبخند از طریق تضعیف برخی عضلات ، و در آخر ترمیم برخی بخیه ها نیز وجود دارند که استفاده های حاشیه ای از بوتاکس میباشند.

طبیعتا ، شرایطی خاص مثل حاملگی و شیردهی ، بیماریهای عصبی / روانی ، وجود میزان بالای پوست مضاعف در پلکهای فوقانی همراه با کاهش میدان دید ( بویژه اگر عمل جراحی پلکهای بالا در برنامه نباشد ) ، حساسیت شناخته شده نسبت به مواد تشکیل دهنده محلول بوتاکس و بطور کل تمامی شرایط جسمانی شناخته شده دیگری که ورود چنین سمی را به بدن برای آن مضر ساخته یا قابلیت تحمل ماده فعال بوتاکس را توسط بدن کاهش میدهند ، انجام چنین تزریقی را منع میکنند .

درد ناشی از تزریق بوتاکس :

  1. آستانه درد در اشخاص بسیار متفاوت میباشد ولی بطور کل این درد ، اگر تزریق بوتاکس در زیر پوست انجام گیرد اندک ، و اگر این تزریق در درون عضله انجام پذیرد میزان بیشتری خواهد داشت . لازم به تذکر است که :
  2. بی حس کردن ناحیه تزریق بطور زیر جلدی ( ‌بیحسی موضعی ) ، بویژه بدلیل افزایش احتمال جابجائی ماده تزریق شده و همچنین درد و عوارض احتمالی ناشی از خود این تزریق  به هیچ عنوان توجیه نمیشود و مجاز  نیست .
  3. بی حس کردن سطح پوست توسط پماد تا حدی درد ناشی از ورود سوزن را تسکین میبخشد ولی از درد حاصله از تزریق حجم خود محلول ، بخصوص بطور درون عضلانی ، نمی کاهد .
  4. تزریق درون عضلانی عملکردی کاملتر و پایدارتر داشته و با وجود درد کمی بیشتر آن ، ترجیح داده میشود . استفاده از سوزنهای مخصوص این درد را تا حد امکان کاهش میدهد .

مراقبتهای قبل و بعد از تزریق بوتاکس :

  • استعمال هر گونه داروی رقیق ساز خون (  نظیر آسپیرین ، آ اس آ  و غیره )  طی ۱۰ روز قبل از تزریق ممنوع میباشد و بطور کل ، لیست تمامی داروهای مورد استفاده باید پیش از تزریق به پزشک انتقال داده شده تا برحسب تداخلات آنان با بوتاکس ، اقدامات لازم اتخاذ گردد .
  • سرد کردن موضعی ناحیه تزریق توسط کمپرس یخ، بخصوص در ساعات نخست ، احتمال بروز کبودی و همچنین میزان کبودی را در صورت بروز کاهش میدهد .
  • پس از تزریق ، میبایست ترجیحا تا مدت ۷۲ ساعت از ماساژ موضعی و از فعالیتهائی که موجب تکان خوردن سر ( نظیر کارهای سنگین خانگی یا جابجائی محموله ) یا شیوع ارتعاشات به ناحیه صورت ( نظیر دویدن یا ورزش سنگین ) میشوند اجتناب ورزیده شود . این ملاحظه جهت کاهش احتمال جابجائی ماده تزریق شده تا ثبات کامل آن در نسوج انجام میپذیرد .

تزریق بوتاکس

ارزیابی تزریق بوتاکس :

پس از تزریق، ماده فعال بوتاکس نیاز به زمان جهت جذب شدن و ثبات پیدا کردن در عضله دارد که این پدیده بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت طول میکشد . در این مدت ، محلول تزریق شده و در نتیجه ماده فعال آن قابلیت جابجائی داشته وحتی میتواند توسط جریان عروقی شسته شده و دفع گردد .

حدود ۵ تا ۷ روز پس از تزریق، ماده فعال بوتاکس عملکرد خود را بصورت بروز فلجی عضلانی و نتیجتا کاهش یا رفع چین و چروکهای ناحیه تزریق شده نشان میدهد .

از این رو ، ارزیابی تزریق بطور مطمئن پس از حدود ۱۰ روز الزامی است تا در صورت عدم جوابدهی در بعضی نقاط ( بدلیل شستشو و دفع ماده فعال قبل از تثبیت ) ، تزریقی مجدد جهت تصحیح نتیجه ، و در صورت جوابدهی کافی، تزریق مابقی ماده فعال ( در چارچوب دز کل مجاز ) جهت تشدید و پایدارتر کردن نتیجه انجام گیرد .

تحول نتیجه تزریق بوتاکس :

همانطورکه در فوق اشاره شد ، عملکرد بوتاکس موقت میباشد چرا که اتصالات عصبی   /عضلانی قابلیت ترمیم داشته و قطع ارتباط بین عصب و عضله را که بر اثر عملکرد سم موجب فلجی شده است ، دیر یا زود جبران میکنند . بازگشت کامل فعالیت انقباضی عضله بطور تدریجی صورت میگیرد .

مدت این عملکرد و نتیجتا مدت فقدان چین و چروک ناحیه مورد نظر به عوامل مختلفی نظیر نحوه تزریق ( زیر پوستی یا عضلانی ) ، مکان تزریق ،  دز تزریق شده ، قدرت نسبی عضله فلج شده ، ضخامت نسبی پوست آن موضع ، قابلیتهای ترمیمی ویژه هر شخص و غیره بستگی دارد .

در صورت تزریق صحیح و اصولی با دز کامل ، و با در نظر گرفتن عوامل مختلف موثر در مدت زمان عملکرد بوتاکس ، اثر این ماده میتواند ، پس از تزریق اول ،  تا ۹ ماه طول بکشد .

تکرار چنین تزریقی ، در صورتی که قبل از ترمیم فلجی تزریق پیشین و بازگشت فعالیت عضلانی انجام گیرد ، مدت زمان عملکرد تزریق ثانوی را افزایش میدهد .

تزریق بوتاکس

عوارض ناشی از تزریق بوتاکس :

عوارض استثنائی :

حساسیت به مواد متشکل محلول ؛ که باعث خارش ، تورم صورت و دیگرعلائم آلرژی حاد شده و با درمان مناسب و مرور زمان از بین میرود .

دوبینی ناشی از فلجی عضلات تکان دهنده کره چشم بدلیل مهاجرت محلول در درون کاسه چشم . این عارضه خصوصا در بعضی تزریقهای درمانی ویژه نظیر بلفاروسپاسم بروز کرده و با مرور زمان از بین میرود .

عوارض نادر :

افت پلکهای بالا ؛ که بر اثر جابجائی محلول به آن ناحیه و فلجی عضله بالابرنده پلکها بوجود می آید . این عارضه با حس سنگینی ( یا حس افتادگی پلکها ) فرق داشته و خوشبختانه ، در صورت بروز ، همانند مدت زمان عملکرد بوتاکس پدیده ای موقت بوده و با از بین رفتن اثر ماده فعال تزریق شده بتدریج و طی چند ماه از بین میرود .

به هم ریختن تعادلات عضلانی صورت و بخصوص لبخند ؛ که با مرور زمان از بین میرود . ظرافت و پیچیدگی این تعادلات با در نظر گرفتن احتمال نسبتا بالای بروز اختلال در آنها بر اثر تزریق بوتاکس و بخصوص مهاجرت غیر قابل کنترل ماده فعال آن در نسوج بسیار متحرک و نرم صورت ، این نوع تزریقات را غیر رایج ساخته است . در صورت تصمیم به انجام چنین تغییراتی

، صلاح است که تزریقات بطور محتاطانه و تدریجی ، طی چند مرحله و با دز پايین در هرجلسه صورت گیردند .

عوارض معمول :

سر درد ؛ که میتواند حداکثر چند روز ادامه  داشته باشد ولی توسط مسکن های متداول تسکین می یابد .

کبودی در بعضی نقاط تزریق ؛ که عمدتا بدلیل ضعف در جداره عروق که فورا پس از خروج سوزن بسته نشده و سبب نشت چند قطره خون به خارج از مویرگها میگردد بوجود می آید . سرد کردن موضعی ناحیه تزریق توسط کمپرس یخ بمدت چند ساعت سبب انغباض عروق و نتیجتا کاهش احتمال بروز کبودی و یا شدت کبودی در صورت بروز میشود . در صورت وقوع ، این کبودی ها طی چند روز شسته شده و از بین میروند .

افزایش نسبی ارتفاع پیشانی و افت نسبی ابروها‌ و حس افتادگی نسبی پلکها ؛ که نظر به عملکرد بوتاکس که صرفا تضعیف و فلج کردن عضله پیشانی است امری بسیار طبیعی بوده ولی میتواند با توقع برخی مراجعین که بدنبال عملکرد بالابری ( لیفتینگ ) پیشانی وابروها هستند تناقض داشته باشد و موجب نارضایتی ایشان گردد . لازم به تأکید است که بدلیل نحوه عملکردش، تزریق بوتاکس به هیچ عنوان نمیتواند باعث کاهش پوست مضاعف پلکها و باز شدن نگاه شود . لذا ، توصیه میگردد که قبل از تزریق بوتاکس در پیشانی به این مباحث توجه خاصی شود چرا که پس از تزریق ، به دلایل مطرح شده درفوق ( عدم وجود فراورده ای بنام پاد سم که عملکرد بوتاکس

را معکوس یا خنثی سازد ) ، راه بازگشتی بجز صبر چند ماهه وجود نخواهد داشت .